سيد محمد خالد غفارى

14

فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى )

دانشجويان خواهد بود . شيوهء كار و محدودهء آن در تدوين اين مجموعه 1 . ابتدا آثار در دسترس شيخ - رحمه اللّه - را كه در چهار مجموعه مصنّفات 1 و 2 و 3 و سه رساله ، گردآورى شده به دقّت مورد مطالعه و بررسى قرار داده و اصطلاحات فلسفى ، منطقى و اشراقى آنها را استخراج نموده‌ام ، سپس در وهلهء اوّل با استفاده از آثار خود شيخ و در صورت لزوم با مراجعه به منابعى كه در اين راستا كارساز بودند به قدر وسع و توان خود به شرح و توضيح آنها پرداخته‌ام . 2 . از آنجا كه موضوع اين كتاب شرح و توضيح اصطلاحات فلسفى و منطقى و اشراقى شيخ است و اين اصطلاحها تنها در آثار غير رمزى ايشان موجود است ، آثار رمزى ايشان كه فاقد چنين اصطلاحاتى است مورد بررسى قرار نگرفته است . 3 . به مقتضاى موضوع كتاب كه محدود به تدوين اصطلاحهاى آثار شيخ و شرح تعاريف او از آنهاست ، جز در مواردى محدود و ضرورى به بررسى سير تطوّر تاريخى اين اصطلاحات و تعاريف و مقايسهء آنها با نظريّات ساير حكما نپرداخته‌ام . 4 . با توجّه به شيوايى و اهميّت زياد آثار فارسى شيخ اشراق و جذابيّت و شيرينى فوق العادهء اصطلاحات و تعاريفى كه در اين آثار به كار برده سعى بر اين بوده است كه حتى المقدور ، در وهلهء اوّل ، تعاريف اصطلاحات را از ميان آثار فارسى او به دست بياورم ، امّا چون بسيارى از اصطلاحات و موضوعهاى فلسفى و نظريّات اشراقى او همچون نظريّه‌هاى : ارباب انواع ، مثل معلّقه ، سلسله‌هاى طولى و عرضى انوار و غيره ، تنها در آثار عربى وى آمده‌اند ، ناچار بخش زيادى از تعاريف و اصطلاحات و اسناد و شواهد آنها ، در اين مجموعه ، به زبان عربى آمده است كه حتّى المقدور به شرح و توضيح آنها پرداخته‌ام و سعى كرده‌ام كه نكتهء مهمى را براى اهل فن ناگفته نگذارم و لذا ترجمه عين عبارات عربى را لازم ندانسته‌ام . 5 . از ميان اصطلاحات فراوانى كه در آثار شيخ آمده است تنها به شرح اصطلاحاتى پرداخته‌ام كه يا داراى اهميّت بيشترى بوده‌اند و يا شيخ ، در مورد آنها نظر خاصّى داشته است و يا در آثار فلسفى فارسى او آمده‌اند ؛ و گاهى ثبت و ضبط عين تعابير و تعاريف و